Teknoloji

Drone ile zirai ilaçlama: Türkiye ve AB'de kurallar, sahada doğru ayarlar

Burak Tekin 5 Ağustos 2026 · 7 dk okuma · 401 görüntülenme

Suyla kaplı çeltik tarlasına traktörün giremediği, boylanmış mısırda pülverizatörün zorlandığı yerlerde drone cazip bir seçenek. Ancak drone ile ilaçlama tek bir işlem gibi görünse de iki ayrı mevzuata aynı anda tabi: bitki koruma ürünü uygulaması ve sivil havacılık. Bu yazı, Kozan'daki bir üreticinin ya da Larissa'daki bir hizmet firmasının ilk uçuştan önce bilmesi gerekenleri özetliyor.

Türkiye: önce bitki koruma kuralları

Temel çerçeve, 13 Aralık 2025 tarihli ve 33106 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Bitki Koruma Ürünlerinin Uygulanması ve Denetimine İlişkin Yönetmelik. Yönetmelik, 2014 tarihli eski uygulama ve kayıt yönetmeliğini yürürlükten kaldırdı; pilot illerde yayımdan 30 gün sonra, diğer illerde 1 Temmuz 2026'dan itibaren uygulanıyor [1]. İnsansız hava araçlarını (İHA) düzenleyen 12. madde şu şartları koyuyor [1]:

İlaçlama ünitesi ya da bu üniteyi içeren sistem, 9 Haziran 2021 tarihli Zirai Mücadele Alet ve Makineleri Hakkında Yönetmelik uyarınca Bakanlıkça ruhsatlandırılmış olmalı.
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) mevzuatı kapsamında uçuş şartları ve izinleri sağlanmalı.
Uygulamayı İHA pilot lisansı olan kişi ile profesyonel bitki koruma ürünü uygulayıcısı birlikte yapmalı.
İHA'nın hangi üründe, hangi zararlıya karşı ve hangi bitki koruma ürünü uygulamalarında kullanılabileceğini, meme tipi, uygulama normu, uçuş hızı ve yüksekliği gibi parametrelerle birlikte Bakanlık belirler; bu liste dışında İHA kullanılamaz.

Son madde pratikte en belirleyici olanı. Bir ürünün etiketinde doz yazması, o ürünün drone ile uygulanabileceği anlamına gelmiyor; uygulama etiket bilgilerine, zirai mücadele teknik talimatlarına ve Bakanlığın düzenlemelerine birlikte uymak zorunda [1]. Narenciyede, pamukta ya da mısırda drone kullanılıp kullanılamayacağını öğrenmenin en sağlam yolu, güncel listeyi il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne sormak.

Yönetmelik uygulamanın izini sürmeyi de zorunlu kılıyor: reçete gerektiren ürünler reçetesiz uygulanamıyor, profesyonel uygulayıcı kayıtları uygulamadan sonra en geç üç gün içinde Bakanlık sistemine giriyor, ilaçlamadan önce arıcılar ve muhtarlıklar bilgilendiriliyor. Su kaynaklarının yakınında ise suya karşı tehlikeli olmayan ürün ile düşük sürüklenme sağlayan alet ve teknik kullanılması gerekiyor [1].

SHGM tarafı: yeni talimat

Uçuşun kendisi SHGM'nin İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı'na (SHT-İHA) bağlı. Temmuz 2026'da yenilenen talimat, araçları azami kalkış kütlesine göre M0 (500 g ile 4 kg), M1 (4 ile 25 kg), M2 (25 ile 150 kg) ve M3 (150 kg ve üzeri) olarak sınıflandırıyor. Pilot lisansı ise sınıftan bağımsız: ticari ve görerek (VLOS) yapılan uçuşlar için en az P1 gerekiyor ve bu lisans 120 m yükseklik ile 3.000 m yatay uzaklıkla sınırlı; görüş hattı dışı uçuşlar ve tehlikeli madde taşımacılığı gibi yüksek riskli işler P2 kapsamında. Basit oyuncak dronlar dışında tüm kullanıcılar İHATTYS üzerinden kayıt olmak zorunda; eski İHA1 sertifikaları P1'e, İHA2 ve İHA3 lisansları P2'ye dönüştürülüyor ve uyum için 31 Temmuz 2027'ye kadar süre tanındı [2]. Talimat zirai ilaçlamayı ayrıca adlandırmıyor; dolu depolu bir ilaçlama dronunun hangi sınıfa girdiğini ve işin hangi lisans düzeyini gerektirdiğini SHGM'den teyit etmek gerekiyor.

AB: kural yasak, drone için istisna teklifi

AB'de çerçeve farklı. Pestisitlerin sürdürülebilir kullanımına ilişkin 2009/128/AT sayılı Direktif'in 9. maddesi havadan ilaçlamayı yasaklıyor. İstisna ancak şu şartlarla mümkün: uygulanabilir bir alternatif olmaması ya da yerden uygulamaya göre sağlık ve çevre açısından açık bir avantaj bulunması, pestisitin havadan uygulama için özel risk değerlendirmesiyle açıkça onaylanmış olması, uygulayıcının sertifikalı, hizmet veren işletmenin yetkili makamca onaylı olması, alanın yerleşim yerlerine yakın olmaması ve aracın sürüklenmeyi azaltan en iyi teknolojiyle donatılması. Uygulayıcı yetkili makama önceden bir uygulama planı sunmak zorunda [4].

Direktif havadan ilaçlamayı uçak ya da helikopterden uygulama olarak tanımlıyor [4]. Buna karşın Avrupa Komisyonu, dronların bugün bu genel yasağın kapsamında olduğunu ve her uygulama için bireysel istisna izni almanın ağır bir idari yük yarattığını belirtiyor; drone kullanımını kolaylaştıracak ölçütler içeren 2022 tarihli pestisit tüzüğü teklifi (SUR) ise 2024'te geri çekildi [5].

Komisyon 16 Aralık 2025'te gıda ve yem güvenliği sadeleştirme paketi kapsamında COM(2025) 1021 sayılı direktif teklifini sundu. Teklif, havadan ilaçlama tanımına insansız hava araçlarını açıkça ekliyor ve yeni bir 9a maddesiyle üye devletlere, riski yerden uygulamaya eşit ya da daha düşük olan drone tiplerini profesyonel kullanıcılar için yasaktan muaf tutma imkânı tanıyor. Bu tipleri Komisyon, yetki devrine dayalı bir tasarrufla belirleyecek; muafiyet ancak bu tasarruf çıktıktan sonra kullanılabilecek. Muafiyetle uygulanacak pestisitlerin 1107/2009 sayılı Tüzük uyarınca drone ile uygulama için açıkça ruhsatlandırılmış olması da şart; Komisyon bunun için EFSA'dan bir risk değerlendirme kılavuzu isteyecek [5]. Bu metin bir teklif ve yürürlükte değil: bu yazı hazırlanırken Avrupa Parlamentosu'nda çevre (ENVI) ve tarım (AGRI) komitelerinin ortak incelemesindeydi; komitede değişiklik önergeleri Temmuz 2026'da verilmişti [6].

Dronun uçuşu AB'de ayrıca 2019/947 sayılı Uygulama Tüzüğü'ne bağlı. Açık kategori, 25 kg'ın altındaki, tehlikeli madde taşımayan ve hiçbir malzeme bırakmayan uçuşlarla sınırlı; bu şartlardan birini karşılamayan operasyon özel (specific) kategoriye girer ve operatör, risk değerlendirmesiyle birlikte yetkili makamdan operasyon izni almak zorundadır [7]. İlaç püskürtmek malzeme bırakmak anlamına geldiği için ilaçlama uçuşları açık kategoride yapılamıyor. Larissa'daki bir üretici için de tablo aynı: Yunanistan AB üyesi olduğundan direktifin yasak ve istisna düzeni orada da geçerli [4].

Teknik taraf: sürüklenmeyi yöneten ayarlar

Drone ile ilaçlamada asıl risk sürüklenme, yani damlaların hedef dışına taşınması. OECD'nin 2021 tarihli literatür taraması, damla küçüldükçe, uçuş yükseldikçe ve rüzgâr arttıkça sürüklenmenin arttığını gösteren çalışmaları bir araya getiriyor [8].

Damla boyutu

Damla boyutu hacimsel medyan çapla (VMD ya da Dv0,5) ifade edilir: püskürtülen hacmin yarısı bu çaptan küçük, yarısı büyük damlalardadır. Memeler bu değere göre ASABE S572.1 standardında ince, orta ve iri gibi sınıflara ayrılır. Dronlar düşük hacimle çalıştığı için çoğunlukla ince damla sınıfında püskürtür; Avrupa ve ABD'deki araştırmalar ise dağılımı orta ve iri sınıfa kaydıran düşük sürüklenmeli memelere yöneliyor. Bazı iri damlalı memeler dronlardaki pompaların sağlayamadığı basıncı istediği için memelerin debisi tek tek kontrol edilmeli; döner diskli memelerde disk hızı arttıkça damla küçülür [8]. Bakanlığın mısır için teknik talimatı da tercihen sürüklenmeyi azaltan (anti-drift) memeleri öneriyor [3].

Uygulama hacmi

Literatürde Asya'daki drone uygulamaları için tipik hacim hektarda yaklaşık 15 litre; bu, tarla bitkilerinde hektarda 5 ile 50 litre arasını kapsayan çok düşük hacim sınıfına giriyor. Kuzey Amerika ve Avustralya'da eğilim daha yüksek hacim ve düşük sürüklenmeli memeler yönünde; İsviçre'nin dik bağlarında hacim hektarda 80 ile 100 litreye çıkıyor [8]. Türkiye'de Bakanlığın batı mısır kök kurdu talimatı drone için dekara 4 litre (hektarda 40 litre) ilaçlı su, saniyede 3 ile 5 metre uçuş hızı ve 2,5 metre uçuş yüksekliği tanımlıyor [3]. Hacim düştükçe karışımın konsantrasyonu artar ve yaprak yüzeyinin kaplanması azalır; bu hem uygulayıcı maruziyeti hem etkinlik açısından dikkat ister [8].

Yükseklik, rüzgâr ve tampon

OECD raporunda aktarılan bir saha denemesinde 1,5 metreden yapılan uygulamada püskürtülen sıvının yüzde 90'ı 4 ile 7 metre içinde çökerken, 3,5 metreden yapılan uygulamada bu mesafe 33 ile 46 metreye çıktı. İsviçre'deki bir ölçümde ince damlalı memeyle uçan drone, normalde tarla pülverizatörüyle ilaçlanan bitkilerde pülverizatörden daha fazla sürüklenme üretti; araştırmacılar 20 metre tampon bölge önerdi, düşük sürüklenmeli meme kullanıldığında bu mesafenin azaltılabileceği not edildi. Küçük damlalarla yapılan başka bir denemede sürüklenme esas olarak rüzgâr hızına bağlı çıktı [8]. Bakanlığın talimatı da iş genişliğine göre en az 4 metre emniyet şeridi bırakılmasını ve rüzgâr saniyede 2 metreyi aştığında drone ile ilaçlama yapılmamasını istiyor [3].

Sahada ilk adımlar

Uygulamadan önce il veya ilçe müdürlüğünden, ürününüz ve hedef zararlı için İHA kullanımına izin verilip verilmediğini ve dronun ruhsat durumunu öğrenin [1].
Hizmet alıyorsanız pilotun SHGM lisansını ve kaydını, yanında profesyonel uygulayıcı bulunduğunu belgeyle görün [1][2].
Reçeteyi, arıcı ve muhtar bilgilendirmesini ve üç günlük kayıt süresini atlamayın [1].
Uçuştan hemen önce rüzgârı tarlada ölçün; saniyede 2 metrenin üzerinde uçurmayın [3].
Meme debilerini kontrol edin, mümkünse düşük sürüklenmeli meme seçin; dere, kanal, ev ve arılık tarafında tampon bırakın [1][3][8].
Yunanistan'daki ortaklarla ortak iş planlıyorsanız, AB'de drone ile ilaçlamanın bugün istisna iznine bağlı olduğunu ve 9a teklifinin henüz yasalaşmadığını hesaba katın [4][5][6].

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Mevzuat sık değişiyor; uygulamadan önce güncel durumu il veya ilçe müdürlüğünden ve SHGM'den teyit edin.