Ürün Rehberleri

Teselya pamuğu: üretim, AB desteği ve sürdürülebilirlik

Δήμητρα Καλογεροπούλου 26 Ağustos 2026 · 6 dk okuma · 193 görüntülenme

Pamuk, Teselya ile Çukurova'yı birbirine bağlayan ürünlerden biri: iki bölge de kendi ülkesinin başlıca pamuk bölgeleri arasında yer alıyor [3][6]. Bu yazıda Teselya pamuğunun Avrupa içindeki yerini, sulama ihtiyacını, çırçır ve ihracat yapısını, AB desteklerini ve sürdürülebilirlik sertifikalarını kaynaklara dayanarak anlatıyor, sonunda Çukurova ile kurulabilecek bağlantılara değiniyorum.

Avrupa pamuğunun büyük kısmı Yunanistan'dan

Avrupa Komisyonu'na göre AB'de pamuk yalnız üç ülkede yetiştiriliyor. Ekim alanı 2017'de 325 bin hektardan 2020'de 362 bin hektara çıktı, ardından düşerek 2024'te 290 bin hektara indi. Yunanistan, 19. yüzyılın sonundan beri pamuk yetiştiren orta ve kuzey bölgeleriyle AB pamuk alanının ve üretiminin yüzde 80'ini tek başına karşılıyor; kalan yaklaşık yüzde 20'lik pay ağırlıkla İspanya'nın Endülüs bölgesine ait. Pamuk Yunanistan'daki toplam tarım arazisinin yaklaşık yüzde 6'sını kaplıyor ve yaklaşık 40 bin üreticinin geçim kaynağı [1].

ABD Tarım Bakanlığı'nın (USDA) Nisan 2026 tarihli ülke raporu da benzer bir tablo çiziyor: pamuk Yunanistan'ın toplam tarımsal üretim değerinin yüzde 8'inden fazlasını oluşturuyor ve başlıca üretim bölgeleri Teselya, Orta Makedonya, Trakya ve Sterea Ellada. Ekim nisan ortasında yapılıyor, bitkinin gelişme süresi 170-210 gün arasında değişiyor ve hasat 1 Ekim ile 30 Kasım arasında tamamen makineyle yapılıyor [3].

Teselya'nın payı ve daralan alan

Teselya Bölgesi'nin 2024'te hazırlanan tarımsal kalkınma planına göre bölge, Yunanistan'daki "diğer endüstriyel bitkilerin" (başta pamuk) üretim değerinin yaklaşık üçte birini, yüzde 34'ünü üretiyor. Aynı plan, bölgedeki pamuk alanının 2020 öncesinde yaklaşık 1,5 milyon dekar iken 2021'de 841 bin dekara gerilediğini, pamuğun özellikle Larissa'nın doğusundaki ovada neredeyse kaybolma noktasına geldiğini yazıyor ve pamuğun kaybettiği alanı geri kazanması gerektiğini savunuyor [4].

Daralmanın üstüne Eylül 2023'teki Daniel fırtınası geldi. Uydu verileriyle yapılan hakemli bir çalışma, Teselya ovasında yaklaşık 282 kilometrekare pamuk tarlasının su altında kaldığını ve bunun ovadaki toplam pamuk alanının yüzde 30,5'i olduğunu hesaplıyor [7]. USDA da 2026/27 sezonu için Yunanistan'da pamuk üretiminin bir önceki sezona göre yüzde 6,8 azalarak 950 bin balyaya (218 kilogramlık balya) inmesini bekliyor; gerekçe olarak artan girdi maliyetleri, düşük fiyatlar ve sulama suyunun daralması gösteriliyor, mısır ve ayçiçeğinin alan kazanması bekleniyor [3].

Sulama: az suyla kontrollü üretim

Teselya planında pamuğun sulama ihtiyacı yılda 350-400 milimetre olarak veriliyor ve bu değer bölgedeki sulu ürünler arasında en düşüğü. Planın açıklaması bölgenin koşullarına özgü: Teselya pamuk tarımının kuzey sınırında yer aldığı için eylüldeki sıcaklık birikimi, bitki suyla tam beslenip fazla büyürse kozaların hepsini açmaya yetmiyor. Bu yüzden üretici bitkiyi bilerek kontrollü bir su stresinde tutuyor ve dekardan yaklaşık 400-450 kilogram kütlü almayı hedefliyor [4]. Plan buradan önemli bir sonuç çıkarıyor: aynı pompa kapasitesiyle pamukta diğer ürünlere göre çok daha geniş bir alan sulanabiliyor [4]. Su kısıtı yaşayan Çukurova üreticisi için de bu kısıntılı sulama deneyimi karşılaştırmaya değer.

Çırçır ve ihracat: en büyük alıcı Türkiye

USDA'ya göre Yunanistan'daki çırçır işletmelerinin yaklaşık yüzde 80'i özel sektöre ait, bir kısım kooperatif de hâlâ faaliyet gösteriyor. Çırçırcılar genellikle üreticiyle önceden sözleşme yapmıyor, kütlü için birbiriyle rekabet ediyor. Ülke içindeki iplik sanayii küçüldüğü için iç tüketim ürünün yalnız yüzde 6'sına inmiş durumda; bu yüzden lif pamuk büyük ölçüde ihraç ediliyor ve 2025'te pamuk ihracatının değeri yaklaşık 355 milyon dolar oldu. Raporda Türkiye ve Mısır tarihsel olarak başlıca alıcılar olarak anılıyor: 2024/25 pazarlama yılında Yunanistan'ın lif pamuk ihracatının yüzde 39,8'i Türkiye'ye, yüzde 36,7'si Mısır'a gitti. Türkiye'ye giden miktar yaklaşık 428 bin balya, yani raporun kendi dönüşüm oranıyla yaklaşık 93 bin ton [3].

Türkiye tarafındaki kayıtlar da bu ilişkiyi doğruluyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı TEPGE'nin pamuk raporuna göre Türkiye'nin lif pamuk ithalatında Yunanistan'ın payı 2022/23 sezonunda yüzde 15, 2023/24 sezonunda yüzde 11 oldu [6].

AB desteği: pamuğa özgü ödeme

Avrupa Komisyonu'na göre pamuk desteği 1981'de Yunanistan'ın Avrupa Topluluğu'na katılmasıyla başladı. Bugün pamuk üreticisi diğer çiftçiler gibi doğrudan ödemelerden ve ülkenin OTP Stratejik Planı'ndaki eko-programlardan yararlanabiliyor; bunlara ek olarak pamuğa özgü, hektar başına ödenen bir destek var. Bu destek AB genelinde yılda en çok 301.500 hektar için veriliyor ve bunun 250 bin hektarı Yunanistan'a ayrılmış [1].

Ödemenin kuralları (AB) 2021/2115 sayılı Tüzük'ün 36-41. maddelerinde. Destek yalnız devletin pamuk için izin verdiği arazide, izinli çeşitlerle ekilen ve normal koşullarda hasat edilen alana ödeniyor. Yunanistan için taban alan 250 bin hektar, sabit verim hektar başına 3,2 ton ve referans tutar 229,37 avro; bu ikisinin çarpımı hektar başına yaklaşık 734 avro ediyor. Başvurulan alan taban alanı aşarsa tutar orantılı olarak düşürülüyor. Pamuk üreticileri ile en az bir çırçır işletmesinden oluşan onaylı bir meslekler arası örgüte üye üreticiler için ödeme hektar başına 2 avro artırılıyor [2]. USDA raporu 2025'te yaklaşık 200 bin hektarın hektar başına 736 avro aldığını, bu desteğin yıllık bütçesinin 183,5 milyon avro olduğunu belirtiyor [3]; bu tutar, tüzükteki hesaba meslekler arası örgüt eklemesi de katıldığında ortaya çıkan rakamla uyumlu görünüyor.

Sürdürülebilirlik: AGRO-2 ve Better Cotton Initiative

Yunanistan'da entegre ürün yönetimi için kullanılan AGRO-2 standartları, Kırsal Kalkınma ve Gıda Bakanlığı'na bağlı kamu kuruluşu ELGO-DIMITRA tarafından geliştirildi. Better Cotton Initiative (BCI) ile ELGO-DIMITRA ve Yunan Pamuğu Meslekler Arası Örgütü'nün (DOV) ortak yapısı ELGO-DOV, Ekim 2020'de stratejik ortak oldu ve AGRO-2 standartları BCI standart sistemine eşdeğer kabul edildi. Böylece AGRO-2 sertifikalı olup programa katılan üreticiler 2020-21 sezonundan itibaren ürünlerini BCI pamuğu olarak satabiliyor. Ortaklık, AGRO-2'nin BCI'nin güncellenen ilke ve kriterlerine uyumlu hale getirilmesinin ardından Ekim 2024'te yenilendi. BCI, Yunan pamuk üreticilerinin iki ana sürdürülebilirlik başlığını su yönetimi ve bitki koruma ürünlerinin yönetimi olarak tanımlıyor; programın Türkiye'de de bir ülke programı bulunuyor [5].

Çukurova ile köprü

Çukurova da pamukta benzer bir dalgalanma yaşıyor. TEPGE verilerine göre 2022/23 sezonunda bölgedeki pamuk ekim alanı yüzde 29 artışla 88 bin hektara ulaştı; alanın çoğunluğunu Hatay ve Adana oluşturuyordu ve bölgenin lif üretimi 162 bin ton oldu. Ertesi sezon Türkiye genelinde artan girdi maliyetleri ve düşen fiyatlar nedeniyle pamuk alanı geriledi; düşüş Çukurova'da yüzde 27 oldu [6]. Maliyet baskısı, su kısıtı ve sertifika talebi iki bölgenin ortak gündemi. Proje kapsamında planlanan iki dijital B2B görüşme etkinliği ve dijital ticaret fuarı, Teselyalı çırçırcılar ve kooperatiflerle Türkiye'deki iplik ve tekstil firmalarını, iki bölgenin üreticilerini ise sulama ve sertifikasyon deneyimi üzerine bir araya getirmek için uygun bir zemin olabilir.

Sahada ilk adımlar

Lif alıcısıysanız talep ettiğiniz kalite ölçütlerini (lif uzunluğu, mukavemet, mikroner) ve sertifika beklentinizi baştan yazılı olarak belirleyin.
Kısıntılı sulama denemek isteyen üreticiler için Teselya'daki uygulamayı yerel çeşit ve iklim koşullarında küçük bir parselde test etmek iyi bir başlangıç olur.
AGRO-2 ya da BCI gibi standartları hedefleyen işletmeler, su ve bitki koruma kayıtlarını sezon başından itibaren düzenli tutmalı.
AB destek kuralları her yıl ulusal düzeyde yayımlanan koşullarla uygulandığı için Yunanistan'daki ortaklarınızdan güncel uygunluk koşullarını teyit etmelerini isteyin.