Tarımsal güneş enerjisi (agrivoltaik) ve enerji verimli sulama: aynı tarlada ürün ve elektrik

29 Eylül 2026 güncellendi · 5 dk okuma · 23 görüntülenme

Kuyudan su çeken bir işletme için sulama aynı zamanda bir enerji faturası demek. FAO'ya göre güneş enerjili sulama sistemleri sulamanın enerji maliyetini düşürebilir (FAO ve GIZ, 2018); ama panelleri tarlanın neresine, hangi yükseklikte koyduğunuz ürün ve su dengesini de değiştirir. Bu rehber, tarımla elektrik üretimini aynı alanda birleştiren agrivoltaik (Agri-PV) sistemleri ve güneş enerjili sulama pompalarını AB Ortak Araştırma Merkezi (JRC), FAO ve hakemli çalışmalara dayanarak özetliyor; Türkiye ve Yunanistan'da doğrulanabilen mevzuatı da ekliyor.

Agrivoltaik nedir, ne değildir?

JRC'ye göre agrivoltaik, aynı arazinin eş zamanlı olarak hem fotovoltaik elektrik üretimi hem tarımsal üretim için kullanılmasıdır (JRC, 2023). Tarlayı panelle kaplayıp tarımı bırakan bir güneş santrali bu tanıma girmez. Almanya'nın DIN SPEC 91434 teknik şartnamesi tarımı birincil kullanım sayar ve panellerin altındaki verimin panelsiz referans verimin üçte birinden fazla düşmemesini ister; paneller 2,1 m'nin üzerindeyse arazi kaybı yüzde 10'dan, sıralar arasındaysa yüzde 15'ten az olmalıdır (JRC, 2023).

Potansiyel ve maliyet

JRC hesabına göre AB'nin kullanılan tarım alanının yalnız yüzde 1'i agrivoltaik sistemlerle kaplansa, hektar başına 0,6 MW varsayımıyla yaklaşık 944 GW kurulu güç elde edilir; bu, 2022'deki AB kurulu gücünün yaklaşık 5 katı. Öte yandan agrivoltaik yatırımın, aynı güçteki standart yer tipi santrale göre en az yüzde 20 daha pahalı olması bekleniyor (JRC, 2023). JRC'nin saydığı başlıca engeller şunlar: AB genelinde net bir tanım ve standart olmaması, kurulumdan sonra arazinin niteliğinin değişip Ortak Tarım Politikası (OTP) desteklerinin kaybedilebilmesi, izin ve şebeke bağlantısı süreçleri ve bazı ülkelerde arazi fiyatlarının artması.

Bitki ve su üzerindeki etkiler

Işık: Paneller altındaki güneş radyasyonu yaklaşık üçte bir azalır; bu da verim düşüşüne yol açabilir (Weselek vd., 2019).
Arazi verimliliği: Elektrik ve ürün birlikte değerlendirildiğinde modellemeler toplam arazi verimliliğinin yüzde 70'e kadar artabildiğini gösteriyor (Weselek vd., 2019).
Ürün seçimi: Gölgenin serinletici etkisinden yarar görebilecek ürünler arasında patates, domates, biber, marul, brokoli ve mısır; daha az ışıktan zarar görebilecekler arasında ıspanak ve buğday sayılıyor (JRC, 2023).
Su: Panellerin altında buharlaşma ve terleme azalabilir, ancak etki ürüne göre değişir; gölgeleme ağı altındaki turunçgilde su kullanım etkinliğinin arttığı bildirilmiştir (Weselek vd., 2019). Sulanmayan bir merada paneller altında toprak nemi daha yüksek kaldı, sezon sonu biyokütle yüzde 90 arttı ve su kullanım etkinliği yüzde 328 yükseldi (Adeh vd., 2018). Bu sonuçlar belirli iklim ve ürünlere ait; Çukurova'ya olduğu gibi aktarılamaz.

Güneş enerjili sulama pompaları

FAO ve GIZ'in küresel değerlendirmesine göre güneş enerjili sulama sistemleri, pompaj için kullanılan birim enerji başına yaşam döngüsü sera gazı salımını şebeke elektriğine göre yüzde 95-97, dizel pompaya göre yüzde 97-98 azaltabiliyor. Sistemin kalbi, panelden gelen gücü pompaya uyduran ve maksimum güç noktası izleme (MPPT) yapan elektronik denetleyici; pompa ve denetleyici fiyatları 2009-2017 arasında yaklaşık yüzde 30 düştü (FAO ve GIZ, 2018).

Aynı rapor ciddi bir uyarı da yapıyor: sistem kurulduktan sonra pompalanan suyun enerji maliyeti neredeyse sıfır olduğu için su tasarrufuna mali bir teşvik kalmıyor; bu da israfa ve yeraltı suyunun aşırı çekilmesine yol açabilir. Damla sulamayla birleştirmek de tasarrufu garanti etmiyor, çünkü tasarruf edilen su çoğu zaman daha geniş alana, daha çok su isteyen ürüne ya da ek bir ekim dönemine kayıyor. FAO bu yüzden su muhasebesini, debimetreyle ölçümü ve yeraltı suyu izlemesini bu sistemlerin ayrılmaz parçası sayıyor (FAO ve GIZ, 2018).

Türkiye'de çerçeve

Lisanssız üretim: Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği, tarımsal sulama amaçlı tesislerin bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünün iki katına kadar, tüketim tesisiyle aynı ya da farklı ölçüm noktasında yenilenebilir enerji tesisi kurmasına izin veriyor (md. 5/1-h). Aynı ölçüm noktasındaki güneş tesisleri kural olarak çatı ve cephe uygulamasıyla sınırlı; ancak ilgili diğer mevzuata uygunsa tarım arazisinin bir kısmında tarımsal sulama amacıyla tesis kurulabilir. Bu durumda kurulu güç sulama tesisinin sözleşme gücünü aşamaz ve DSİ Onay Belgesi zorunludur (md. 11/3-4).
Hibe: 3 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2026/10 sayılı Tebliğ, güneş enerjili sulama sistemlerine (sulama sistemi ve panel) hibeye esas proje tutarının yüzde 60'ı, sensör, kontrol ve uzaktan yönetim içeren akıllı sulama sistemlerine yüzde 70'i oranında hibe öngörüyor. Su kısıtı ilan edilen havzalarda tüm konular için oran yüzde 70; hibeye esas proje tutarı 10 milyon TL'yi geçemiyor. Tarım arazisindeki güneş enerjisi projelerinde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında alınan izin belgesi başvuruya ekleniyor (Tarım ve Orman Bakanlığı, 2026).

Yunanistan'da çerçeve

Yunanistan'da 5261/2025 sayılı Kanun (Resmî Gazete A 231, 12.12.2025), 4951/2022 sayılı Kanuna eklediği maddelerle ayrı bir agrivoltaik rejimi kurdu. Başlıca kurallar:

Her istasyon en çok 200 kW; paneller ekili alanın ya da sera çatısının üzerinde, zeminden en az 2,10 m yükseklikte.
Program toplamı 130 MW; hiçbir bölgede toplam 10 MW aşılamaz.
Kurulum hakkı, çiftçi siciline kayıtlı ve araziyi işleyen profesyonel çiftçilerde ya da onlarla anlaşma yapan üçüncü kişilerde; kişi başına en çok iki istasyon.
Sera çatıları dışında yüksek verimli tarım arazisine kurulamaz; tesis ve ekipman kulübesi başlangıçtaki ekili alanın yüzde 10'undan fazlasını kaplayamaz.
Sahip, 10 yıl boyunca her yıl yetkili bir tarım meslek mensubunun hazırladığı teknik raporu sunar; paneller altındaki alan, kurulumdan önceki yılın veriminin en az yüzde 66'sını korumalıdır. Rapor verilmez ya da koşul sağlanmazsa her yıl kW başına 10 avro ceza uygulanır (Yunanistan, 2025).

JRC'nin 2023 değerlendirmesinde Yunanistan'ın OTP stratejik planında agrivoltaiğe ilişkin bilgi bulunmuyordu (JRC, 2023); yeni kanun ise ayrı bir ulusal çerçeve getiriyor.

Karar vermeden önce

Pompanın gerçek enerji tüketimini ve sözleşme gücünü çıkarın; kurulu gücü buna göre boyutlandırın.
Kuyunun su kullanım belgesini ve ölçüm sistemini netleştirin: güneş enerjisi bitkinin su ihtiyacını değil, suyun enerji maliyetini düşürür.
Panel altına ürün koyacaksanız ürünün gölgeye dayanıklılığını ve makine geçiş yüksekliğini hesaba katın.
Arazi izni, DSİ onayı ve şebeke bağlantısı sürelerini iş planına ekleyin.

Kaynaklar

Bu makale faydalı oldu mu?