Avrupa'dan ve bölgeden iyi uygulama örnekleri: hassas sulama, dijital araçlar ve toprak sağlığı

29 Eylül 2026 güncellendi · 6 dk okuma · 15 görüntülenme

Bu derlemedeki örnekler, AB'nin EIP-AGRI operasyonel gruplarından ve Türkiye'de kamu kurumlarının yürüttüğü projelerden seçildi. Operasyonel gruplar, çiftçilerin ve araştırmacıların birlikte yer aldığı, sahadaki bir sorunu çözmeye odaklanan proje ortaklıklarıdır. Her örnekte yalnızca kaynağın yayımladığı sonuçlar verildi; sonucun sayısal olarak yayımlanmadığı durumlar ayrıca belirtildi. Seçimde Kozan ve Larissa için anlamlı üç konuya bakıldı: hassas sulama, dijital araçlar ve toprak sağlığı.

Yunanistan ve Akdeniz'den operasyonel grup örnekleri

İlk üç örnek, AB OTP Ağı'nın Mayıs 2025'te Selanik'te düzenlediği sulama konulu çapraz ziyarette sunuldu. Ziyarete 8 üye devletten 12 operasyonel grup projesinden çiftçi, araştırmacı ve danışmanlardan oluşan 19 katılımcı geldi (EU CAP Network, 2025a).

1. Irrisma: Koroneia Gölü havzasında hassas sulama (Selanik, Yunanistan)

Sorun: Natura ve Ramsar koruma alanı içindeki bölgede yüzey ve yeraltı sularından sürekli çekim yapılıyor. Koroneia Gölü'nün hacmi ve yüzeyi küçüldü, akiferler aşırı çekim ve kalite bozulması altında. Kuyulara sayaç zorunluluğu ve su fiyatlandırmasıyla birlikte pompaj enerjisi de eklendiğinde üretim maliyetinin belirgin biçimde artması bekleniyor.
Çözüm: Pilot parsellerde hassas sulama sistemleri ile toprak nemi, tuzluluk ve su kullanımını gerçek zamanlı izleyen sensörler kuruldu; yeraltı suyu seviyesi izlendi ve iklim, toprak ve su verisini birleştiren bir sulama planlama yazılımı geliştirildi. Bir üretici grubu tarlalarını denemeye açtı, veri paylaştı ve sonuçları çevresine tanıttı. Araştırma tarafını Selanik Aristoteles Üniversitesi yürüttü.
Sonuç: Proje (Aralık 2022-Mayıs 2025) su ve enerji tasarrufunu ölçen sonuçlarını ve yeraltı suyu izleme verilerini çapraz ziyarette sundu. Kamuya açık sunum metninde tasarruf oranı sayısal olarak verilmiyor (EU CAP Network, 2025b).

2. RicEnviFlow: Aksiyos Deltası'nda çeltikte daha az suyla üretim (Selanik, Yunanistan)

Sorun: Aksiyos Nehri ağzındaki akışın azalmasının büyük bölümü sulama çekimlerinden kaynaklanıyor. Çeltik yüksek su isteyen bir ürün ve iklim değişikliğiyle bitki su tüketiminin artması bekleniyor.
Çözüm: ELGO-DIMITRA Toprak ve Su Kaynakları Enstitüsü öncülüğünde 8,2 hektarlık bir tarla üç parsele bölündü: yerel uygulamaya göre sulama, suyun %75'i ve %50'si. Senaryolar 2023 ve 2024 sezonlarında denendi; nehir ağzına ulaşan akış bir su yönetimi modeliyle hesaplandı.
Sonuç: Sulama suyu yarıya indirildiğinde bile verim anlamlı biçimde etkilenmedi; verim kaybı %7'yi aşmadı ve bölge ortalamasına yakın kaldı. Laboratuvar ölçümlerinde tane boyu, eni ve ağırlığında anlamlı fark bulunmadı. Net çiftlik geliri analizi ve model, suyu azaltmanın üretimden ödün vermeden uygulanabilir bir strateji olabileceğini gösterdi (EU CAP Network, 2025b).

3. SUPERIRRI: yüzey sulamanın otomasyonu (Emilia-Romagna, İtalya)

Sorun: Kalıcı çayırlarda ve çeltikte salma ve karık gibi yüzey sulama yöntemleri yüzyıllardır neredeyse aynı biçimde sürüyor ve bölgedeki sulama sistemlerinin yaklaşık %15'ini oluşturuyor. Su kıtlığı ve aşırı hava olayları, Parmigiano Reggiano ve Po Deltası pirinci gibi korumalı ürün zincirlerini tehdit ediyor.
Çözüm: Yüzey sulama yapılarının otomasyonu, tarlaya yerleştirilen sensörler ve Irriframe karar destek sistemi birlikte kullanıldı; nitratın ve sulama suyunun toprakta hareketi izlendi.
Sonuç: Kullanılan su hacminde ortalama %15-20 azalma sağlandı. Besin maddelerinin yüzey akışı ve yıkanması, herbisit uygulamaları ve elle yapılan su manevraları azaldı; yem üretiminde iyi verim ve kalite elde edildi (EU CAP Network, 2025b).

4. PreConAgri: Larissa'da koruyucu ve hassas tarımla toprak sağlığı (Teselya, Yunanistan)

Sorun: Larissa'nın Nikaia bölgesi gibi alanlarda ciddi toprak bozulması, iklim değişikliğinin etkilerini ağırlaştırıyor ve işletme verimliliğini tehdit ediyor (EU CAP Network, 2025c).
Çözüm: 2023'ten beri çiftçiler ve araştırmacılar, makarnalık buğdayda koruyucu tarımı (azaltılmış ya da sıfır toprak işleme, kalıcı bitki örtüsü ve anız malçı) hassas tarımla (gerçek zamanlı algılamaya dayalı değişken oranlı gübreleme, makine yönlendirme ve kontrollü trafik) birleştiren bir modeli gerçek üretim koşullarında deniyor.
Sonuç: Teselya Üniversitesi ve CERTH araştırmacılarının iki bölgedeki dört pilot tarladan yayımladığı ilk yıl ön bulgularına göre koruyucu tarım, dizel kullanımından kaynaklanan enerji tüketimini geleneksel uygulamaya göre %35,9-49,7 azalttı. Değişken oranlı gübreleme ilkbahar azot kullanımını %4,8-8,8 düşürdü. Koruyucu tarımda verim, geleneksel uygulamaya göre %4,5 düşüş ile %1,3 artış arasında değişti. İki yaklaşımın birlikte uygulanması, ton ürün başına sera gazı emisyonunda %14,3-29,5 tasarruf sağladı. Kontrollü trafiğin etkisi ilk yıl ölçülmedi (Cavalaris vd., 2024). Nihai sonuçların Ağustos 2025'te açıklanması bekleniyordu (EU CAP Network, 2025c).

Türkiye'den kamu uygulamaları

5. Konya Kapalı Havzası: programlı damla sulama ve koruyucu tarım

Sorun: Kuraklığa hassas Konya Kapalı Havzası'nda şeker pancarı en büyük tarımsal faaliyet; bölgenin en çok su isteyen ürünleri şeker pancarı ve dane mısır. Arazi bozulması ve rüzgâr erozyonu da önemli sorunlar arasında.
Çözüm: Tarım ve Orman Bakanlığı ile FAO'nun Küresel Çevre Fonu (GEF) destekli "Sürdürülebilir Arazi Yönetimi ve İklim Dostu Tarım" projesi (2015-2023), tarla ve toprak koşullarına göre tasarlanmış damla sulama ve programlı sulama gösterimleri kurdu: 39 çiftçiyle 1'er hektarlık 11 elma bahçesi, 2,5'er hektarlık 15 şeker pancarı ve 13 dane mısır parseli. Çiftçi Tarla Okulları uygulamayı sahaya taşıdı. TAGEM'e bağlı tarla bitkileri araştırma enstitüsüyle birlikte beş parselde yeşil mercimek ve nohutta sıfır toprak işlemeli doğrudan ekim denendi.
Sonuç: Şeker pancarı ve dane mısırda %30'a varan su ve enerji tasarrufu, sırasıyla %9 ve %30 verim artışı ölçüldü; başarı üzerine 12 ek gösterim alanı açıldı. Yeşil mercimeğin kışlık olarak sıfır toprak işlemeyle ekimi başarıldı. Proje yatırımlarıyla 59.867 hektar ekilebilir arazinin koruyucu tarım kapsamına girdiği ve yılda 36.768 ton CO2 eşdeğeri emisyonun önlendiği raporlandı. Değerlendirme dersleri de kaydetti: yurt dışından alınan bir doğrudan ekim makinesi arızalandı ve yedek parça bulunamadı, yüksek enflasyon damla sulama malzemesi alımını zorlaştırdı, gösterimler kısa sürdüğü için toprak karbonu izlenemedi (FAO, 2024).

6. TAGEM-SuET: sulama için kamu karar destek sistemi

Sorun: Sulamanın doğru zamanda ve doğru miktarda yapılmaması, sulama randımanını düşürüyor ve su kaynaklarına baskı yaratıyor.
Çözüm: Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM), Sulama Yönetimi ve Bitki Su Tüketimi (TAGEM-SuET) karar destek sistemini geliştirdi. Sistem bitki su tüketimi, sulama suyu ihtiyacı, sulama programı, sulama modülü, debi ve su kaynağı ihtiyacını hesaplıyor. TAGEM, teknik personelden çiftçiye, sulama birliklerinden kooperatiflere kadar kullanıcılara eğitim veriyor.
Sonuç: Ocak 2024'te Ankara'da düzenlenen çevrim içi eğitime il ve ilçe müdürlüklerinden 154 kişi katıldı ve eğitimlerin tüm bölgelerde süreceği açıklandı. Sistemin sahada sağladığı su tasarrufuna ilişkin kamuya açık bir ölçüm bulunamadı (TAGEM, 2024).

Kozan ve Larissa için çıkarımlar

Karşılaştırmalı deneme kurun. RicEnviFlow ve PreConAgri yeni yöntemi aynı tarlada geleneksel uygulamayla yan yana denedi; sonucu inandırıcı kılan budur.
Çiftçiyi ortak yapın. Irrisma'da üretici grubu tarlasını ve verisini açtı, Konya'da Çiftçi Tarla Okulları yöntemi sahaya taşıdı.
Makineyi ve yedek parçayı baştan planlayın. Konya'daki doğrudan ekim makinesi deneyimi, ithal ekipmanda servis ağının kritik olduğunu gösteriyor.
Ölçümü yayımlayın. Sayısal sonuç paylaşmayan projelerden öğrenmek zor; bir pilot planlarken su, enerji ve verim ölçümünü baştan tasarlamak gerekir.
Sınır ötesi ortaklık fırsatı: Kozan'daki narenciye ve pamuk ile Larissa'daki pamuk ve buğday için sulama ve toprak sağlığı, bu ağ üzerinden ortak pilot uygulama aranabilecek konular arasında.

Kaynaklar

Bu makale faydalı oldu mu?