IoT Applications

Teselya'da sensörlü ve veriye dayalı sulama: araştırmalar, pilot uygulamalar ve Kozan için dersler

Kozan Ticaret Odası 29 September 2026 · 5 min read · 21 views

Ağımızın Yunanistan ayağındaki Teselya ovası, pamuk ve mısırın yoğun biçimde sulandığı bir bölge. 2010'dan bu yana burada sensörlü ve veriye dayalı sulama üzerine AB destekli birkaç gerçek proje yürütüldü. Teselya pamuğunda sulama programını anlatan Yunanca yazımızdan farklı olarak burada projelerin kendisine, sonuçlarına ve Kozan'daki üyelerimiz için taşıdığı derslere odaklanıyoruz.

HydroSense (2010-2012): ilk kapsamlı deneme

AB LIFE programının desteklediği HydroSense, Pinios havzasının parçası olan Gonni-Sikourion-Platikambos alt havzasında yürütüldü. Proje sayfasına göre bu alanda sulama çoğunlukla özel kuyulardan pompajla yapılıyor ve akifer seviyeleri sürekli düşüyordu. Ortaklar arasında Teselya Üniversitesi ve bugünkü ELGO-DIMITRA da vardı. Her biri 3 hektarlık üç pilot pamuk tarlasında bitki örtüsü sıcaklığını ölçen kızılötesi sensörler değişken oranlı sulamayı, çok bantlı yakın algılama sensörleri azotlu gübrelemeyi yönlendirdi; yabancı otlar sensörle tespit edilip hedefli ilaçlandı (LIFE, 2012).

Hassas uygulama, geleneksel uygulamaya göre sulama suyunu ortalama yüzde 18, azotlu gübreyi yüzde 35, toplam herbisiti yüzde 62 azalttı; buna rağmen pamuk verimi ortalama yüzde 10 arttı. Proje iki gerçekçi not düşüyor. Birincisi, tam uygulama yönetim bölgeleri, değişken oranlı ekipman, çiftçi eğitimi ve birliklerle şirketlerin sağlayacağı hizmetler gerektiriyor. İkincisi, yöntemlerin kısmen benimsenmesi bölge çiftçileri için sıfır ya da çok az ek maliyetle mümkün: değişken oranlı uygulamaya geçmeden önce toprak nem sensörleri, çok bantlı sensörler ve evapotranspirasyon ölçümüyle tarlanın tamamına doğru miktarı vermek bile su ve gübrede önemli tasarruf sağlayabilir. Projenin geliştirdiği karar destek aracı, ELGO-DIMITRA tarafından bölgedeki çiftçilere tarla bazlı öneri vermek için kullanılmaya başlandı. Proje ayrıca Pinios sulama örgütünün (TOEB) alan bazlı fiyatlandırmasının maliyetlerin en iyi senaryoda yüzde 70,5'ini, en kötüsünde yüzde 54,1'ini karşıladığını hesapladı ve ölçülen ya da tahmin edilen kullanıma göre fiyatlandırma önerdi (LIFE, 2012).

HubIS (2021-2023): çiftçi parseli ile proje parseli yan yana

PRIMA programının HubIS projesinde Yunan pilot alanı Karla havzasında yer alıyor ve Teselya Üniversitesi projenin ortakları arasında (HubIS). Larissa yakınındaki Falani'de 2021-2022'de 4,6 hektarlık bir mısır ve 5,8 hektarlık bir pamuk tarlası kuruldu; her tarlada biri çiftçinin alışılmış uygulamasıyla, diğeri proje programıyla sulanan iki parsel karşılaştırıldı. Kapasitif nem sensörleri 15, 30, 60 ve 90 cm derinlikte saatlik kayıt aldı, damla hatlarına debimetre takıldı. Sentinel-2 ve Sentinel-3 uydu verisiyle hesaplanan gerçek evapotranspirasyon sezonun ikinci yarısında tarla değerlerini sistematik olarak aştı; tarla verisiyle kalibre edilince mısırda 0,605, pamukta 0,63 düzeltme katsayısıyla R² değeri 0,87 ve 0,97'ye ulaştı (Dercas vd., 2025).

Sonuçlar dürüst bir tablo çiziyor. 2022'de pamukta su kullanım etkinliği proje parselinde metreküp başına 0,94 kg, çiftçi parselinde 0,93 kg ile neredeyse aynıydı; mısırda çiftçi parseli daha iyiydi (3,71'e karşı 3,11 kg). 2023 verimleri Eylül'deki Daniel fırtınası ve selden etkilendi. Kışın tarım makinelerinin yükü sensörlerin toprakla temasını azalttı. Yazarlar, atölyelerde yaşlı çiftçilerin izleme ekipmanının maliyeti nedeniyle temkinli kaldığını, genç üreticilerin daha istekli olduğunu aktarıyor; ekip çiftçilere haftalık su ihtiyacını bildiren çevrimiçi bir platform da kurdu (Dercas vd., 2025).

DIONYSUS (2024'ten bu yana): Karditsa'da canlı laboratuvar

PRIMA destekli DIONYSUS projesinde Yunan ortaklar Teselya Üniversitesi ve Karditsa'daki Tavropos yerel sulama örgütü (TOEV Tavropou). Proje 4 gösterim ve 3 yaygınlaştırma alanıyla çalışıyor ve Türkiye yaygınlaştırma alanlarından biri (CIHEAM-IAMM). 6 Temmuz 2026'da Karditsa'da çalışan bir pamuk tarlasına damla hatları döşendi ve güneş enerjili toprak nem sensörleri kuruldu. Amaç, sulamayı sabit takvim yerine toprağın gerçek durumuna göre planlamak, su ve enerji tüketimini azaltmak, bölgede tarım, turizm ve hidroelektrik arasındaki su rekabetini hafifletmek (Teselya Üniversitesi AgrEconLab, 2026).

Yunanistan'dan bir karşılaştırma

Teselya dışından bir örnek olarak, Koroneia gölü yakınındaki Kavallari'de kurulan IRRISMA Operasyonel Grubu, hava istasyonu ile toprak nemi, toprak sıcaklığı, tuzluluk, yeraltı suyu seviyesi ve su kullanımı sensörlerinden beslenen bir karar destek yazılımını pamukta denedi. Klasik parsele göre su kullanımı yüzde 7-10 azaldı, verim yaklaşık yüzde 5 arttı (AB OTP Ağı, 2025).

Larissa'daki üretici için ne ifade ediyor?

Yunanistan'da 2014'te kurulan Ulusal Su Alma Noktaları Sicili (EMSY), kuyular dahil su alma noktalarını ve su kullanım izinlerini tek bir coğrafi veri tabanında topluyor (YPEN). HydroSense'in fiyatlandırma bulgusuyla birlikte düşünüldüğünde, ölçülen suyun önemi artıyor. Projelerin ortak mesajı şu: sensör tek başına tasarruf garantisi değil; kalibrasyon, bakım ve danışmanlıkla birlikte işe yarıyor.

Kozan'a aktarılabilecek dersler

Karşılaştırmalı başlayın: Bir bloğu sensör verisine göre, diğerini alışılmış yöntemle sulayıp ikisini de debimetreyle ölçün; kazancı kendi verinizle görün.
Önce doğru miktar, sonra değişken oran: HydroSense'in önerdiği gibi ilk adım, sensör ve evapotranspirasyon verisiyle bloğun tamamına doğru miktarı vermek.
Uydu verisini tarla ölçümüyle kalibre edin: HubIS'te kalibrasyonsuz uydu tahmini su tüketimini olduğundan fazla gösterdi.
Bakımı planlayın: Makine trafiği ve kış işleri sensörün toprakla temasını bozabiliyor.
Örgütlü hizmet: Teselya'da danışmanlık aracını bir kamu kurumu sahiplendi; Kozan'da sulama birlikleri, kooperatifler ve ziraat mühendisleri benzer bir rol üstlenebilir.
Desteği kullanın: 2026/10 sayılı Tebliğ, sensör, kontrol ve uzaktan yönetim içeren akıllı sulama sistemlerine yüzde 70 hibe öngörüyor (Tarım ve Orman Bakanlığı, 2026).

Platformumuz, Larissa ile Kozan arasında bu tür pilotların sonuçlarını paylaşmak ve yeni iş birliklerine zemin hazırlamak için bir buluşma noktası olmayı hedefliyor.